Ustaw Krosno24.pl jako strona startowa Zaloguj się
Kanał YouTube Ogłoszenia Wasze galerie Wizytówki firm
Filmy
(261)
Anonse
(4502)
Foto
(16850)
Firmy
(146)
Krosno24.pl - Krośnieński Portal Internetowy
Kartki  elektroniczne Katalog Czat Opinie
Kartki
(112)
Strony
(845)
Czateria
(67)
Opinie
(455516)

Mapa portalu: Centrum > Wiadomości

2014-10-23

Bajka o dobrym dopalaczu

Miało być inaczej: o beznadziejnej walce z dopalaczami chciałem opowiedzieć za pomocą statystyk, nazw trujących środków oraz wypowiedzi paru osób na ich temat. Potem spotkałem jego.

Szczegóły...


Ostatni tydzień:

  • 23 października 2014 (Czwartek)
  • 22 października 2014 (Środa)
  • 21 października 2014 (Wtorek)
  • 20 października 2014 (Poniedziałek)
  • 19 października 2014 (Niedziela)
  • 18 października 2014 (Sobota)
  • 17 października 2014 (Piątek)

  • Pełne archiwum:

  • Pełne, bezpłatne archiwum wszystkich artykułów


  • Wiadomość

    W tym budynku już sto lat osądzają winnych

    Sto lat liczy już budynek Sądu Okręgowego w Krośnie, znajdujący się przy Placu Konstytucji 3 Maja. Zwykle pełnił swoją funkcję, ale mieścił się tam też sztab armii rosyjskiej, szpital i więzienie. Gmach sądu to prawdziwa perła architektury, specjaliści wskazują z jednej strony na typowość budowli dla XIX-wiecznego sądownictwa, ale nie brak w niej także i elementów wskazujących na wyjątkowość obiektu.

    Sąd w Krośnie
    Okazały budynek Sądu Okręgowego w Krośnie powstał w 1913 roku

    Podczas dwudniowych obchodów jubileuszu 100-lecia wzniesienia Sądu Okręgowego w Krośnie (12-13.12) wykład na temat historii budynku wygłosił dr Andrzej Laskowski, historyk sztuki.

    Od średniowiecza sądy były sytuowane przy władzach miejskich, zwykle w ratuszach. Tak było też w Krośnie. Po najstarszym krośnieńskim ratuszu został jedynie obrys widoczny na płycie Rynku, ale także kolejne siedziby sądu mieściły się w centralnym punkcie miasta. Do września 1878 r. Sąd Powiatowy w Krośnie znajdował się w należącej do gminy kamienicy przy Rynku nr 1, po czym przeniósł się w inne miejsce, które z czasem okazało się niewystarczające.

    Co najmniej od 1908 roku podejmowano próby nabycia gruntu, gdzie mógłby stanąć nowy gmach. Ostatecznie początkiem 1911 r. Skarb Państwa zakupił narożną, niezabudowaną działkę u zbiegu dzisiejszych ulic Sienkiewicza i Czajkowskiego, której właścicielem był Mendel Weissmann.

    Sąd w Krośnie
    Historię budynku sądu przygotował dr Andrzej Laskowski, historyk sztuki, pracownik naukowy Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie

    Zdaniem Andrzeja Laskowskiego nowe miejsce usytuowania sądu to na tamte czasy fenomen: - Tendencja była taka, by nowe sądy budować z dala od centrów miast. Sądy traktowane były bowiem jako ważny czynnik rozwoju społecznego, przestrzennego i gospodarczego miasta. Budowano je poza centrum, co sprawiało, że miasto intensywnie rozwijało się w stronę nowego gmachu.

    W Krośnie to ówczesne władze miasta najbardziej naciskały, by sąd pozostał w centrum. Po nabyciu działki, szybko przystąpiono do prac projektowych. W czasach monarchii austro-węgierskiej zajmował się tym departament budownictwa przy ministerstwie w Wiedniu, stamtąd projekty trafiały na prowincję, w tym do Galicji. Często były to projekty anonimowe - tak było też w przypadku Krosna. Nie jest znany autor pierwotnego projektu, ale wiadomo kto go korygował, nadał mu ostateczny kształt - był to Franciszek Skowron - architekt zatrudniony w ministerstwie w Wiedniu.

    Sąd w Krośnie
    Projekt budynku sądu powstał w Wiedniu

    Budowę chciało realizować kilku znanych w całej Galicji budowniczych, wykonawcą został jednak miejscowy przedsiębiorca Wiktor Sikorski. Nadzór nad budową powierzono Stanisławowi Bergmanowi, który błędnie funkcjonuje w literaturze jako autor tego projektu.

    Budowa przebiegła szybko, w ciągu roku obiekt był gotowy. Oddano go do użytku jesienią 1913 roku. Przez kolejny rok dokonywano drobnych przeróbek, by obiekt był jeszcze bardziej funkcjonalny. M.in. z tego okresu pochodzi taras, który znajduje się przed głównymi drzwiami czy podwyższenie muru przy areszcie.

    Sąd w Krośnie
    Jedna z najstarszych fotografii sądu. Rok 1917

    - Gmach nie był tylko siedzibą sądu. Znajdowały się tam różne inne instytucje, m.in. urząd podatkowy, urząd ewidencji katastru podatku gruntowego, mieszkanie geodety ewidencyjnego i to co było tradycyjnie wpisane w program każdego sądu - więzienie - wylicza dr Andrzej Laskowski.

    Niemal przez cały czas sąd w Krośnie pełni swoją pierwotną funkcję. Wyjątek miał miejsce w czasie I wojny światowej, kiedy to w gmachu tym Rosjanie usytuowali swoje dowództwo. Po ich ustąpieniu, sąd przemianowano na szpital, gdzie trafiali ranni poszkodowani w bitwie gorlickiej w maju 1915 roku. Potem pierwotna forma została przywrócona i trwa do dziś.

    Sąd w Krośnie
    Podobnie jak inne obiekty sądowe, krośnieński cechuje się monometalizmem

    Specjaliści zwracają uwagę na wyjątkowość architektury gmachu. Przy wznoszeniu obiektów w XIX wieku hołdowano myśli mówiącej o tzw. architekturze mówiącej, która swoim wyglądem od razu miała informować widza o funkcji budynku. W myśl tej zasady gmachy sądowe przede wszystkim miały być monumentalne, oszczędne w dekoracjach. - One swoją wielkością miały budzić respekt, czasem nawet może strach, co wiązało się z tym, że z zasady sądy były na ogół połączone z więzieniami - wyjaśnia dr Laskowski.

    Sąd w Krośnie
    Budynek jest świadkiem wielu wydarzeń. Protest, 2009 r.

    Budynek w Krośnie, mimo że miał rangę jedynie sądu powiatowego, jest więc pod wieloma względami typowy dla ówczesnej architektury, ale nie brakuje mu jednak cech, które go wyróżniają.

    Należy do nich położenie obiektu - ciągle w centrum miasta. Nowy gmach usytuowany dziś przy Placu Konstytucji 3 Maja stał się ważnym elementem porządkującym przestrzeń. W naturalny sposób budynek sądu stanowił tło dla uroczystości, które odbywały się w tym miejscu, m.in. odsłonięcia pomnika Łukasiewicza w 1932 roku.

    Sąd w Krośnie

    Sąd w Krośnie odróżnia od innych także nieregularna bryła spowodowana narożnym usytuowaniem, kształtem działki, różnicą w wysokości terenu. Dobudowany do sądu budynek aresztu jeszcze bardziej tę nieregularność sądu podkreśla. - Było to coś wyjątkowego, co było ewenementem na tle tej powtarzalnej i dość nudnej architektury sądu w Austro-Węgrzech - dodaje historyk sztuki. Tendencja różnicowania prostych budowli dopiero miała się rozwijać.

    W Krośnie odważono się także na nawiązania do lokalnej tradycji. Jednym z przejawów tej tendencji jest budowanie gmachów z surowej cegły - w Krośnie nie brakowało takich obiektów w II połowie XIX wieku. Nietypowe jest też to, że zastosowano formy narodowe. Patrząc na górną część fasady budynku widać silne inspiracje architekturą renesansową, przywodząca na myśl chociażby krakowskie sukiennice.

    W architekturze sądu - mocno zakorzenionej w XIX wieku, można ponadto znaleźć elementy wiedeńskiej secesji - stylu, który w 1913 powoli staje się przeżytkiem. Projektanci wyszli też jednak naprzód, stosując motywy art-déco, typowe dla okresu międzywojennego.

    Sąd w Krośnie

    W 1998 roku gmach krośnieńskiego sądu został rozbudowany. Zabieg ten oznaczał duży przełom dla architektury z tego rejonu - pokazał, że można budować w obecnych czasach gmachy nowoczesne w otoczeniu historycznym. - Byłem bardzo pozytywnie zaskoczony, kiedy zobaczyłem nową część krośnieńskiego sądu, ona była zupełnie czymś nowym na Podkarpaciu. Mamy zderzenie dwóch form: historycznej i nowoczesnej w sposób kulturalny i harmonijny - potwierdza dr Laskowski.

    Twórcą nowego skrzydła krośnieńskiego sądu był zmarły niedawno Wojciech Obtułowicz, architekt z Krakowa.

    Jest on również autorem projektu gmachu Sądu Okręgowego w Krakowie, polskiego pawilonu na wystawie Expo 2000 w Hanowerze, a także adaptacji dawnej elektrowni tramwajowej w Warszawie na cele Muzeum Powstania Warszawskiego.

    Sąd w Krośnie
    Obchodom 100-lecia sądu towarzyszyła wizyta delegacji z najwyższych szczebli władzy w Polsce i na Węgrzech

    - Zarówno gmach sądu w Krośnie, jak i jego dobudowa absolutnie pozwalają Krosnu i temu obiektowi na znalezienie się w nienapisanej jeszcze syntezie dziejów architektury Polskiej XIX i XX wieku. Myślę, że obie części zasługują, aby tam się znaleźć z uwagi na swoją wyjątkową formę - podkreśla dr Andrzej Laskowski.

    Opracowano na podstawie wykładu dr. Andrzeja Laskowskiego, historyka sztuki, pracownika naukowego Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.

    (2013-12-22/12:21:09)
    (an), fot. Damian Krzanowski, (archiwum)


    Komentarze do artykułu:





    Zaloguj się, aby komentować materiały artykuły.



    Wyszukiwarka

    REKLAMA



    Partnerzy
    portalu:
    Stimo Sklep Sfera PC Radio Taxi 9626 PWSZ w KrośnieMedia Design
    Informacje  | WiadomościArchiwumFotoblogPrognoza pogody
    Kultura  | Wydarzenia kulturalno-rozrywkoweArchiwum • Terminarze kin: Sokół, artKino
    Krosno  | O mieścieSamorząd
    Internet  | Katalog lokalnych stron
    Komunikacja internetowa  | Tablica ogłoszeńOpinieCzatKartki elektroniczne
    Informator:  | FinansePizza na telefonDania na telefon • Rozkłady: MKS, PKS, PKP, busyPolicjaKsiążka telefoniczna
    Kupuj:  | Bilety
    Archiwum wydarzeń 
    specjalnych
     
    | Biennale Lnu 2002 • Wybory samorządowe 2002, 2006, 2010Flash mob • Galicja Blues Festival: 2004, 2005, 2006, 2007Biennale Fotografii o Krośnie 2000-2005Zabytki poprzemysłowe PodkarpaciaFinał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy 2005Wyprawy rowerowe 2005Zlot 4x4 2004-2006Plebiscyt na najpopularniejszego sportowca Krosna - 2005-2008Górskie Zawody Balonowe 2000-2009Kartki z wakacji 2003-2006

    Krośnieński Portal Internetowy Krosno24.pl. Istnieje od 2002 r. Wydawcą portalu jest firma SpeedArt.
    Uproszczona wersja portalu na telefon komórkowy: www.krosno24.mobi
    Kontakt z redakcją: e-mail - redakcja@krosno24.pl, tel. 13 493 44 44

    Nowości / Zespół / Prywatność / Prawa autorskie / Oglądalność portalu / Patronat medialny / Reklama / Kontakt / Więcej